DEHB'li çocukta unutkanlık: hatırlatmayı listeye devretmek

Ödev akşam yapıldı, sabah defter masada kaldı. Çanta toplandı, beslenme kabı mutfakta unutuldu. Teslim tarihi konuşuldu, perşembe olduğu kimsenin aklında kalmadı. DEHB'li çocuklarla en çok anlatılan sahne bu: iş yapılıyor, ama işin etrafındaki küçük adımlardan biri düşüyor. Bu yazı unutkanlığı azaltmak için hatırlatmayı ebeveynden listeye devretmeyi anlatıyor.

Unutkanlık tek bir yerde çıkmıyor

Unutkanlığa karşı alınan ilk tedbir genelde "daha çok hatırlatmak" oluyor; bu da hatırlama işini ebeveynin üzerinde tutuyor. Oysa unutmanın gün içinde dört ayrı noktası var ve her biri farklı bir çapa istiyor. Hangi noktada düştüğünü bilmeden konulan tedbir çoğu zaman yanlış yere konuyor.

Ödevin ne olduğu

Ödev söylendiği anda yazılmadıysa akşam yeniden bulunması gerekiyor: arkadaşa sorulur, portal açılır, defter karıştırılır. Buradaki çapa, ödevin kaydedildiği tek bir an olmalı — okuldan gelince çanta boşaltılırken ya da portaldaki duyuru görülürken.

Araç gereç

Resim defteri, flüt, beden kıyafeti: unutulanların çoğu ödev değil malzeme. Bunların sabahla hiç ilgisi olmayan bir çapaya, yani akşam çanta hazırlama adımına bağlanması gerekiyor; sabah hazırlanan çanta, en acele olduğunuz anda hazırlanmış çantadır. Ayrıntısı çanta ve araç gereç kontrolü yazısında.

Teslim tarihi

Tarih en kırılgan kısım, çünkü bugünle ilgisi yok. Tarih, ödev listeye yazılırken yazılmazsa sonradan hatırlanmıyor. Emin olunmayan bir tarihi boş bırakmak, yanlış bir tarih yazmaktan daha iyi: yanlış tarih sırayı bozuyor.

Yapılan ödevi teslim etmek

En can sıkıcı olanı: ödev yapılmış, ama çantaya hiç girmemiş ya da girip teslim edilmemiş. Burada işe yarayan tek şey "yapıldı" ile "çantada" arasını ayrı bir satır yapmak. Bitti sayılan iş, çantaya girdiğinde bitiyor.

Hatırlatan kişi yerine hatırlatan düzen

Yazılı ve görünür bir liste, hatırlatma işini üstlenen taraf oluyor. "Çorabını giy" dediğinizde konu sizinle çocuk arasında bir pazarlık; listede yazılıysa konu listeyle çocuk arasında. Rutinin bu tarafını sabah ve akşam rutini nasıl kurulur yazısında ayrıntılandırdık.

Adım adım: hatırlatmayı devretmek

1. Bir hafta boyunca neyin unutulduğunu yazın. Ödev mi, malzeme mi, tarih mi, teslim mi? Dördü ayrı sorun; tek bir "unutkanlık" başlığı altında çözülmüyorlar.
2. En çok unutulan tek şeyi seçin. Hepsine aynı hafta çapa atmak yerine bir tanesiyle başlamak, hangi çapanın tuttuğunu da gösteriyor.
3. O şeyi günün sabit bir anına bağlayın. Saat değil an: "çanta boşaltılırken", "yemekten sonra", "duştan önce". Çapası olan iş hatırlatma gerektirmiyor.
4. Adımı listeye bir satır olarak yazın. Akılda tutulan adım tartışma konusu olur, yazılı adım olmaz. Satır tek eylem olsun: "resim defterini çantaya koy".
5. Hatırlatmak yerine listeyi işaret edin. "Sıradaki ne?" cümlesi, adımı söylemekten daha çok iş görüyor; çünkü sırayı hatırlayan taraf çocuk oluyor.
6. Hafta sonunda beş dakika gözden geçirin. Hangi adım kendiliğinden oldu, hangisi hâlâ hatırlatma istiyor? Tutmayanı küçültün ya da çapasını değiştirin.

Küçük ama işe yarayan birkaç şey

• Her gün tekrarlayan işleri bir kez tanımlayıp listede kendiliğinden görünmesini sağlamak, en çok zaman kazandıran şey.
• Ders programına bakmak: haftanın hangi günü hangi malzemenin gerektiğini bir kez yazıp çanta adımının yanında tutmak.
• Çantanın evde sabit bir yeri olması. "Nereye koydum" sorusu da bir unutkanlık biçimi.
• Unutulan şeyi ertesi gün ceza konusu yapmamak. Ceza çapanın yerini almıyor; düzen alıyor.

Sık sorulan sorular

Çocuğa telefondan hatırlatıcı kurdurmak işe yarar mı?

Ortaokul yaşında, tek bir noktaya kurulan hatırlatıcı (çanta saati gibi) işe yarıyor. Çok sayıda hatırlatıcı ise gürültüye dönüşüyor ve bir süre sonra hepsi kapatılıyor. Tek hatırlatıcı ile yazılı liste birlikte, çok hatırlatıcıdan iyi çalışıyor.

Unutkanlık yaşla azalır mı?

Bizim deneyimimizde azalan şey unutmanın kendisi değil, unutmanın sonucuyla baş etme becerisi oluyor: çocuk kendi çapalarını kurmayı öğreniyor. Bu yüzden hedefi "hiç unutmamak" değil, "unutulan şey görünür olsun" diye koymak daha gerçekçi.

Ben hatırlattığımda iş hallediliyor, sorun ne?

Kısa vadede sorun yok; uzun vadede hatırlama işi sizde kalıyor ve çocuk çağrıyı beklemeyi öğreniyor. Devretme kademeli olabilir: ilk hafta siz söyleyin, ikinci hafta listeyi işaret edin, üçüncü hafta yalnızca akşam kontrolünde bakın.

Unutulan malzemeyi öğretmene ben mi yazmalıyım?

Ara sıra olan bir eksikliği çocuğun kendisinin söylemesi daha iyi sonuç veriyor. Aynı malzeme her hafta unutuluyorsa sorun hatırlamak değil düzen: o malzemenin çanta adımında kendi satırı olmalı.

Bu unutkanlık ne zaman uzman işi?

Unutkanlığın yanına okula gitmek istememe, uyku sorunları, kaygı belirtileri ya da derslerde belirgin bir düşüş eklendiyse ve durum haftalardır değişmiyorsa okulun rehberlik servisi ya da bir uzman doğru adres. Bir klinikle çalışıyorsanız DutyDoodles'ı gönüllü ailelerle deneme biçimini klinikler için hazırladığımız sayfada anlattık.

DutyDoodles'ta nasıl takip edilir

DutyDoodles'ta tekrar eden işler her gün kendiliğinden listede görünür: çantayı hazırlamak ya da beslenme kabını götürmek adımını bir kez tanımlamanız yeterli. Ödevler ders, başlık, sayfa ve teslim tarihiyle durur; tarih belirsizse boş kalır ve sonradan yazılabilir. Çocuk bitirdiğini kendi ekranında işaretler, siz günde bir kez kontrol bekleyen işlere bakarsınız. Düzenin tamamı için ödev organizasyonu yazısına bakabilir, ücretsiz paketle bir çocuk profiliyle deneyebilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi ya da psikolojik tavsiye değildir. DutyDoodles bir tanı ya da tedavi aracı değil, takip aracıdır. Çocuğunuzun dikkat, öğrenme ya da kaygıyla ilgili bir güçlüğü olduğunu düşünüyorsanız bir uzmana danışın.